|161| اختلال عقب ماندگی ذهنی |مفهموم کم توان ذهنی شامل نقائصی در توانایی های شناختی و نیز نقائصی در رفتار های لازم برای کفایت شخصی و اجتماعی (کارکرد انطباقی ) است.
پذیرش گسترده این تعریف منجر به این اجماع نظر شده که برای تعیین سطح کم توانی ذهنی هم ارزیابی بهره هوشی ضروری است و هم ارزیابی انطباق اجتماعی.
مقیاس کارکرد انطباقی کفایت فرد در انجام تکالیف روزمره را میسنجد، درحالیکه مقیاس های کارکردهوشی (عقلانی ) معطوف به توانایی های شناختی هستند.
شواهدحاکی از آن است که همه افرادی که در یک سطح هوشی قراردارند، از لحاظ کارکرد انطباقی در یک سطح قرار ندارند، البته ممکن است IQ در حد فوقانی یا سقف دستاوردهای انطباقی نقش داشته باشد .
<h3>طبقه بندی :</h3>
عملکرد هوش کلی با استفاده از آزمون های استاندارد شده هوش تعیین می شود و اصطلاح به میزان چشمگیری زیر حد متوسط طبق تعریف عبارت اند از بهره هوشی معادل 70 یا کمتر و یا دو انحراف معیار کمتر از متوسط یک آزمون خاص .
&nbsp;
<blockquote>بهره هوشی معادل 70 یا کمتر عقب ماندگی ذهنی در نظر گرفته میشود.</blockquote>
کارکرد انطباقی را می توان با استفاده از یک مقیاس استاندارد شده نظیر مقیاس رفتار انطباقی وایلند سنجید. در این مقیاس نمراتی برای برقراری ارتباط مهارت های زندگی روزمره ، اجتماع پذیری و مهارت های حرکتی (حدکثر تا 4 سال و 11 ماه ) لحاظ می شود و ترکیبی از رفتار انطباقی ایجاد می شود که با مهارت های مورد انتظار هر رده سنی همبستگی دارد.
تقریبا 85 درصد افراد کم توان ذهنی جزء طبقه کم توان ذهنی خفیف (بهره هوشی بین 50 تا 70) قرار می گیرند. کار کرد های انطباقی افراد دچار کم توانی ذهنی در چندین زمینه نظیر برقرار ارتباط، مراقبت از خود، مهارت های اجتماعی، اوقات فراغت و ایمنی مؤثر عمل می کند .
&nbsp;
<blockquote>تقریبا 85 درصد افراد کم توان ذهنی جزء طبقه کم توان ذهنی خفیف (بهره هوشی بین 50 تا 70) قرار می گیرند.</blockquote>
&nbsp;
<h3>علت کم توانی ذهنی:</h3>
عوامل ژنتیکی ، محیطی و روانی اجتماعی بر روی کم توانی ذهنی تأثیر می گذارند.
در سال های گذشته بروز کم توانی ذهنی خفیف اغلب به محرومیت های روانی، اجتماعی شدید نسبت داده می شد.اما اخیراً محققین به نحو فزاینده ای متوجه نقش احتمالی شمار زیادی از عوامل زیستی جزئی از جمله ناهنجاری های کروموزمی، مسمویت تحت بالینی با سرب و مواجه پیش از تولد با دارو ها، الکل و سایر سموم شده اند.
علاوه بر این روز به روز شواهد بیشتری ارائه می شود که زیر گروه هایی از افراد کم توان ذهنی نظیر افراد دچار سندرم ایکس شکننده، سندرم داون و سندرم پرادر – ویلی دارای الگو های مشخصی از رشد اجتماعی، زبانی و شناختی هستند و تظاهرات رفتاری خاصی دارند.
<h3>میزان شدت کم توانی ذهنی:</h3>
<h5>کم توانی ذهنی خفیف ( IQ بین 50 تا 70 )</h5>
تقریبا 85 درصد موارد کم توانی ذهنی را تشکیل می دهد و به طور کلی کم توانی خفیف تا بعد از کلاس اول یا دوم که نیازهای تحصیلی افزایش می یابد، شناسایی نمی شود.
&nbsp;
<blockquote>کم توانی خفیف تا بعد از کلاس اول یا دوم که نیازهای تحصیلی افزایش می یابد، شناسایی نمی شود.</blockquote>
&nbsp;
<strong><span style=”color: #0000ff;”>این افراد تا اواخر نوجوانی اغلب تا کلاس ششم پیش می روند .</span></strong> علل اختصاصی کم توانی ذهنی در این گروه اغلب شناسایی نمی شود . ب<strong><span style=”color: #0000ff;”>سیاری از بزرگسالان دچار کم توانی ذهنی خفیف با حمایت مناسب می توانند زندگی مستقلی داشته باشتند و خانواده خود را اداره کنند.</span></strong>
<h5>کم توانی ذهنی متوسط ( بهره هوشی 35تا 50 )</h5>
حدود 10 درصد موارد کم توانی ذهنی را تشکیل می دهد. اکثر کودکان دچار کم توانی ذهنی متوسط زبان را می آموزند و می توانند در اوایل کودکی به میزان کافی ارتباط برقرار کنند.
&nbsp;
این افراد از لحاظ تحصیلی دچار مشکل می شوند و <strong><span style=”color: #0000ff;”>اغلب نمی توانند بیش از کلاس دوم یا سوم پیش روند .</span> </strong>در دوران نوجوانی مشکلات اجتماع پذیری اغلب سبب انزوای این افراد می شود و حمایت فراوان اجتماعی و حرفه ای مفید خواهد بود. <strong><span style=”color: #0000ff;”>این افراد در دوران بزرگسالی ممکن است تحت نظارت مناسب به کار های نیمه ماهر بپردازند.</span></strong>
<h5>کم توان ذهنی شدید ( بهره هوشی 20 تا 35)</h5>
حدود 4 درصد افراد دچار کم توانی ذهنی را شامل می شود. این افراد ممکن است در کودکی مهارت های ارتباطی فراگیرند و اغلب می توانند بشمارند و کلماتی را که برای عملکرد آنها اهمیت حیاتی دارد، شناسایی کنند.
در این گروه احتمال شناسایی علت کم توانی ذهنی بیش از انواع خفیف تر کم توانی ذهنی است.
<strong><span style=”color: #0000ff;”>این فراد دردوران بزرگسالی ممکن است بر شرایط زندگی تحت نظارت نظیر خانه های گروهی انطباق حاصل کنند و بتوانند تکالیف مرتبط با کار را تحت نظارت انجام دهند .</span></strong>
<h5>کم توانی ذهنی عمیق ( بهره هوشی کمتر از 20 )</h5>
حدود 1 تا 2 درصد موارد کم توان ذهنی را تشکیل می دهد.
در اکثر افراد دچار کم توانی ذهنی عمیق علت کم توانی قابل شناسایی است.
به کودکان دچار این نوع کم توانی می توان برخی مهارت های مراقبت از خود را آموزش داد و این کودکان تحت آموزشهای مناسب ممکن است بیاموزند که نیاز های خود را بیان کنند.
<h3>همه گیر شناسی:</h3>
شیوع کم توانی ذهنی در هر زمان <strong><span style=”color: #0000ff;”>یک تا سه درصد کل جمعیت</span></strong> تخمین زده می شود. محاسبه میزان بروز کم توانی ذهنی به دلیل دشواری تعیین زمان شروع آن مشکل است . زیرا در برخی از موارد، کم توانی ذهنی خفیف تا اواسط کودکی شناسایی نمی شود. در برخی موارد، حتی در صورت محدودیت کارکرد هوشی، مهارت های انطباقی مناسب فرد تا اواخر کودکی یا اوایل نوجوانی دچار مشکل نمی شود و تشخیص تا این زمان به تعویق می افتد .
<h3>شیوع :</h3>
چندین زمینه یابی همه گیرشناسی نشان داده اند که تا دو سوم کودکان و بزرگسالان دچار کم توانی ذهنی به طور همزمان به سایر اختلالات روانی مبتلا هستند. این میزان چندین برابر میزان شیوع این اختلالات در نمونه های غیر کم توان جامعه است .
به نظر می رسد شیوع آسیب روانی با شدت کم توانی ذهنی ارتباط داشته باشد. <strong><span style=”color: #3366ff;”>هرچه شدت کم توان ذهنی بیشتر باشد، خطر ابتلا به سایر اختلالات روانی بیشتر است.</span></strong>
رفتار های ایذایی و رفتارهای اختلال سلوک در افراد دچارکم توانی ذهنی خفیف بیشتر دیده می شود. افرادی که دچار کم توانی های شدید تر هستند دچار مشکلات روانی نظیر خودانگیزی و جرح خویشتن هستند که اغلب با درخود ماندگی همراه است.
علایم روانی بسیار شایعی که جدا از زمینه اختلال روانی در افرادکم توان ذهنی دیده می شود عبارتند از : بیش فعالی، میزان توجه کوتاه و رفتار های جرح خویشتن و رفتار های قالبی تکراری .
افراد کم توان ذهنی صفات و سبک های شخصیتی بخصوص ندارند، ولی
<ul>
<li><span style=”color: #000000;”>خودانگاره منفی، </span></li>
<li><span style=”color: #000000;”>عزت نفس پایین، </span></li>
<li><span style=”color: #000000;”>تحمل کم در برابر ناکامی، </span></li>
<li><span style=”color: #000000;”>وابستگی بین فردی و </span></li>
<li><span style=”color: #000000;”>رویه انعطاف ناپذیر</span></li>
</ul>
<span style=”color: #000000;”> در حل مسائل در این افراد بیشتر دیده می شود.</span> سندرم های سببی خاصی که در افراد کم توان ذهنی مشاهده می شود نیز ممکن است این افراد را نسبت به انواع آسیب های روانی مستعد سازد.
<h3>اختلالات عصبی :</h3>
در افراد کم توان ذهنی که اختلالات عصبی شناخته شده ای نظیر اختلالات تشنجی دارند، میزان اختلالات روان پزشکی همراه افزایش نشان می دهد.
خطر آسیب روانی در انواعی از اختلالات عصبی نظیر اختلالات تشنجی افزایش می یابد. همچنین میزان آسیب روانی با شدت کم توانی ذهنی بالا می رود، بنابر این آسیب عصبی با افزایش اختلال هوشی افزایش می یابد.
<h3>خصوصیات روانی اجتماعی :</h3>
خود انگاره منفی و عزت نفس پایین خصوصیات شایع افراد مبتلا به کم توانی ذهنی خفیف و متوسط است که <strong><span style=”color: #0000ff;”>از متفاوت بودن خود با دیگران آگاهند.</span></strong> آنها بدلیل عدم توفیق در برآورده کردن توقعات والدین و جامعه شکست خورده و پیوسته نسبت به همسالان و حتی برادر و خواهر های کوچکتر از خود عقب می مانندو مکرراً دچار احساس شکست و ناامیدی می شوند.
<h3>سبب شناسی :</h3>
عوامل سببی در کم توانی ذهنی عبارتند از : علل ژنتیک، رشدی، اکتسابی یا ترکیبی از اینها .
علل ژنتیک عبارتند از اختلالات کروموزومی و ارثی؛ عوامل مربوط به رشد شامل تماس با عفونتها و سموم در دوران پیش از تولد و سندرمهای اکتسابی عبارتند از صدمات پرناتال (نظیر نارسی ) و عوامل فرهنگی اجتماعی
<blockquote>تقریباً در سه چهارم مبتلایان کم توان ذهنی شدید، علت مشخصی است؛ درحالی که در کم توانی خفیف تنها در نیمی از موارد علت معلوم است و در سه چهارم موارد عملکرد هوشی مرزی، علت روشن نیست .</blockquote>
به طور کلی دو سوم افراد کم توان ذهنی، علت احتمالی قابل شناسایی است.
شایع ترین اختلالات کروموزومی و متابولیک که معمولاً کم توانی ذهنی (دست کم در حد متوسط ) ایجاد می کنند عبارت اند از :
<ul>
<li>سندرم داون،</li>
<li>سندرم کروموزوم ایکس شکننده و</li>
<li>فنیل کتونوری .</li>
</ul>
گاهی در موارد کم توانی ذهنی خفیف الگوی خانوادگی در والدین و همشیر ها دیده می شود .
محرومیت از غذا ، پرورش و تحریک اجتماعی ممکن است در بروز کم توانی ذهنی نقش داشته باشد.
<h3>سندرم های کم توانی ذهنی ژنتیکی و فنوتیپ های رفتاری :</h3>
بسیاری از پژوهشگران حوزه کم توانی ذهنی متوجه شده اند که رفتار های اختصاصی و پیش بینی کننده ای با برخی سندرم های ژنتیکی کم توانی ذهنی ارتباط دارند.
این فنوتیپ های رفتاری طبق تعریف ، سندرمی از رفتار های ملموس هستند که احتمال بروز آنها در افراد دچار برخی ناهنجاری های ژنتیک بیشتر است.
<h3>سندرم داون</h3>
کودکان مبتلا به این نوع سندرم را قبلاً به دلیل خصوصیات جسمی خاص ( چشم های مورب با چین های گوش ای چشم و بینی پهن ) مونگولوئید می نامیدند .
میزان بروز سندرم داون در ایالات متحده 1 در هر 700 تولد زنده است. داون در توصیف اولیه خود ذکر نمود که این سندرم در 10 درصد همه افراد کم توان وجود دارد .
امروزه حدود 10 درصد افراد مبتلا به سندرم داون در مؤسسات خاص مبتلایان به کم توان ذهنی زندگی می کنند.
برای یک مادر میانسال ( بالاتر از 32 سال ) خطر به دنیا آوردن بچه ای با تریزمی 21 تقریباً یک درصد است، ولی درصورت وجود جابه جایی (ترانس لوکاسیون ) خطر آن یک به سه است.
کم توانی ذهنی خصوصیت عمده سندرم داون است. اکثر افراد مبتلا به این سندرم کم توانی ذهنی متوسط و شدید دارند و فقط معدودی از آنها بهره هوشی بالاتر از 50 دارند. به نظر میرسد رشد روانی از بدو تولد تا 6 ماهگی سیر طبیعی دارد
در سندرم داون کارکرد زبان جزو نقاط ضعف نسبی و اجتماع پذیری و مهارت های اجتماعی نظیر همکاری بین فردی و سازگاری با قواعد اجتماعی جز نقاط قوت نسبی هستند.
<h4>سندرم ایکس شکننده</h4>
سندرم ایکس شکننده دومین علت شایع کم توانی ذهنی است.
این سندرم بر اثر جهش کروموزوم ایکس در محلی که به مکان شکننده معروف است، پدید می آید .
مکان شکننده فقط در برخی سلول ها ظاهر می شود و ممکن است در مرد ها و زن های حامل بدون علامت وجود نداشته باشد.
تصور می شود که شیوع سندرم ایکس شکننده تقریباً یک در هر هزار مرد و یک در دو هزار زن باشد.
فنوتیپ مشخص این سندرم عبارتند از :
<ul>
<li>سر و گوش های بزرگ،</li>
<li>قد کوتاه،</li>
<li>مفاصل قابل اکستانسیون شدید و</li>
<li>بزرگی بیضه ها پس از بلوغ،</li>
</ul>
میزان کم توانی از خفیف تا شدید متفاوت است.
نمای رفتاری افراد مبتلا به این سندرم به شرح زیر است :
<ul>
<li>میزان بالای اختلال بیش فعالی / کم توجهی ،</li>
<li>اخلالات یادگیری و</li>
<li>اختلالات رشدی گسترده نظیر در خودماندگی (اوتیسم )نقص های عملکرد زبانی عبارت اند از تکلم تکراری سریع به همراه اختلالاتی در ترکیب واژه ها برای ساخت عبارات و جملات .</li>
</ul>
افراد مبتلا به اختلال ایکس شکننده ظاهراً در برقراری ارتباط و اجتماعی شدن مهارت های نسبتاً قوی دارند و به نظر می رسد کارکرد های هوشی آنها در دوره بلوغ کاهش می یابد . حاملین مؤنث غالباً کمتر از مرد های مبتلا به این سندرم دچار آسیب می شوند، ولی زن ها ممکن است ویژگی های جسمی تیپیک و کم توانی ذهن یخفیف نشان دهند.
<h4>سندرم پرادر – ویلی</h4>
فرض می شود که سندرم پرادر – ویلی در نتیجه ی حذفی کوچک در کروموزوم 15 ایجاد می شود و به صورت تک گیر بروز می کند .
میزان شیوع آن کمتر از یک در ده هزار است .
افراد مبتلا به این سندرم دارای
<ul>
<li>رفتار تغذیه ای وسواسی و غالباً چاقی،</li>
<li>کم توانی ذهنی،</li>
<li>هیپوگنادیسم،</li>
<li>قدکوتاه،</li>
<li>هیپوتونی و</li>
<li>دست و پای کوچک</li>
</ul>
هستند.
کودکان مبتلا به این سندرم اغلب رفتار مفابله ای و بی اعتنایی نشان می دهند.
<h4>سندرم فریاد گربه</h4>
کودکان مبتلا به سندرم فریاد گربه فاقد بخشی از کروموزوم 5 هستند . این کودکان دچار کم توانی ذهنی شدید بوده و بسیاری از علایمی را که غالباً با ناهنجاری های کروموزومی همراهند، نشان می دهند. مثل
<ul>
<li>میکروسفالی،</li>
<li>گوش های پایین تر از محل طبیعی،</li>
<li>شکاف پلکی مورب،</li>
<li>هیپرتلوریسم و</li>
<li>کوچکی غیر طبیعی فک تحتانی.</li>
</ul>
&nbsp;
گریه مشخص شبیه صدای گربه به علت ناهنجاری های حنجره ای که نام سندرم از آن گرفته شده است به تدریج تغییر یافته و با پیشرفت سن از بین می رود.
<h4>فنیل کتونوری</h4>
فنیل کتونوری به عنوان یک نمونه برجسته اختلال متابولیسم ارثی توصیف می شود.
شیوع آن تقریباً یک درهر 1000 تا 15000 تولد زنده است.
برای والدینی که دارای یک بچه مبتلا به فنیل کتونوری هستند، احتمال داشتن یک بچه مبتلای دیگر در حاملگی های بعدی یک در 4 تا 5 است.
هر چند این اختلال بیشتر در مردم دارای تبار اروپای شمالی گزارش می شود، مواردی از آن نیز در سیاهان، یهودیان یمنی و آسیایی ها مشاهده شده است.
اکثر بیماران دچار فنیل کتونوری شدیداً کم توان اند ولی برخی از موارد هوش مرزی یا طبیعی نیز در بین آنان گزارش شده است.
تقریباً در یک سوم موارد اگزما، استفراغ و تشنج دیده می شود.
این کودکان اغلب حملات کج خلقی و قشقرق دارند و اغلب حرکات غیر عادی به تنه و اندام های خود می دهند و دست ها ی خود را می پیچانند.
رفتار آنها گاهی شبیه به کودکان مبتلا به درخودماندگی (اوتیسم ) یا اسکیزوفرنی است.
ارتباط کلامی و غیر کلامی معمولاً شدیداً مختل بوده یا اصلاً وجود ندارد، هماهنگی حرکات بیماران ضعیف است و آنها اشکالات درکی فراوانی دارند.
این بیماران قبلا بر اساس آزمایش ادرار تشخیص داده می شد: اسید فنیل پیروویک در ادرار با محلول کلرید آهن واکنش کرده و رنگ سبز روشن بوجود می آورد.
اما این آزمون محدودیت هایی دارد، زیرا پیش از سن 5 یا 6 هفتگی ممکن است اسید فنیل پیروویک را نشان ندهد و نیز احتمال دارد با سایر مواد آمینو اسیدوری واکنش مثبت داشته باشد.
در حال حاضر بطور گسترده یک آزمون غربالگری قابل اعتماد تر بنام آزمایش مهار گوتری به کار می رود که طی ان برای کشف فنیل آلانین خون از یک روش باکتریولوژیک استفاده می شود.
<h4>اختلال رت</h4>
فرض بر این است که اختلال رت یک سندرم کم توانی ذهنی وابسته به ایکس غالب است که ماهیت اضمحلالی داشته و فقط جنس مؤنث را گرفتار می کند.
تخریب در مهارت های ارتباطی، رفتار حرکتی و عملکرد اجتماعی در سن یک سالگی شروع می شود.
علایم شبیه اوتیسم و آتاکسی، شکلک در آوردن، دندان قروچه و فقدان تکلم شایع است.
از وجوهه مشخصه آن هیپرونتیلاسیون متناوب و الگوی تنفسی نامنظم هنگام بیداری کودک می باشد.
حرکات قالبی دست از جمله حلقه کردن دست ها به هم به طور مشخص وجود دارد.
<h4>نوروفیبروماتوزیس</h4>
شایع ترین سندرم عصبی جلدی محسوب می شود. این سندرم بر اثر یک ژن غالب ایجاد می شود که ممکن است ارثی یا ناشی از جهشی تازه باشد.
وجه مشخصه این سندرم لکه های شیر قهوه ای روی پوست است و در یک سوم از مبتلایان، کم توانی ذهنی خفیف مشاهده می شود.
<h4>توبروس اسکلروزیس</h4>
در دو سوم مبتلایان یک کم توانی ذهنی پیشرونده دیده می شود.
شکل فنوتیپی آن عبارتند از آدنوم سباسه و لکه های برگ زبان گنجشکی که با لامپ اسلیت قابل شناسایی است.
<h4>سندرم لش – نایهان</h4>
سندرم لش نایهان اختلال نادری است که بر اثر فقدان یک آنزیم درگیر در متابولیسم پورین بوجود می آید. این اختلال یک اختلال وابسته به ایکس است.
این اختلال با جرح وسواسگونه خویشتن به صورت گاز گرفتن لب ها و انگشتان همراه است. این اختلال نمونه دیگری از سندرم های ژنتیکی است که در آنها یک الگوی رفتاری خاص قابل پیشبینی است.
<h4>آدرنولکودیستروفی</h4>
وجه مشخصه آن میلین زدایی ماده سفید مغز است که به اختلال بینایی و هوشی، تشنج، اسپاستیسیته و بالاخره مرگ می انجامد.
این اختلال با یک ژن وابسته به جنس واقع روی قسمت انتهای بازوی بلند کروموزوم ایکس انتقال می یابد.
شروع بالینی عموماً بین 5 تا 8 سالگی است که با تشنج در اوایل سیر بیماری، اختلال در راه رفتن و اختلال هوشی خفیف تظاهر می کند و حملات گریه و اختلال در بلع نیز در این اختلال شایع است.
<h4>بیماری ادرار شربت افرا</h4>
علایم بالینی این بیماری در هفته اول زندگی ظاهر می شود. وضعیت بچه به سرعت رو به وخامت رفته و به سفتی، تشنج، بی نظمی تنفسی و هیپوگلیسمی می انجامد.
در صورت عدم درمان اکثر بیماران در ماه های نخست زندگی می میرندو آنها که زنده می مانند دچار کم توانی ذهنی شدید می شوند. برخی از انواع این اختلال با آتاکسی گذرا و کم توانی خفیف گزارش شده است.
درمان، تابع اصول کلی رایج درمان فنیل کتونوری بوده و شامل رژیم غذایی با مقادیر بسیار کم سه اسیدآمینه درگیر است.
<h3>عوامل اکتسابی و عوامل مربوط به رشد :</h3>
<h4>عوامل پیش از تولد</h4>
پیش شرط های مهم رشد کلی جنین شامل سلامت جسمی، روانی و تغذیه مادر در دوران بارداری می باشد. بیماری های مزمن مادر و اختلالاتی که بر رشد طبیعی دستگاه عصبی مرکزی جنین تأثیر می گذارند عبارتند از :
<ul>
<li>دیابت کنترل نشده،</li>
<li>کم خونی،</li>
<li>آمفیزم،</li>
<li>افزایش فشارخون و</li>
<li>مصرف مزمن الکل و مواد مخدر.</li>
</ul>
معلوم شده است که عفونت های مادر در دوران حاملگی به خصوص عفونت های ویروسی سبب آسیب جنینی و کم توانی ذهنی می شود. میزان آسیب دیدگی جنین به متغیر هایی نظیر نوع عفونت، سن جنین و شدت بیماری بستگی دارد.
سه اختلال طبی زیر جزو عوامل خطر قطعی در پیدایش کم توانی ذهنی شناخته شده اند.
<h4>1)سرخجه</h4>
سرخجه به عنوان عامل عمده ناهنجاری های مادرزادی و کم توانی ذهنی ناشی از عفونت، جایگزین سیفلیس شده است.
فرزندان مادران مبتلا ممکن است ناهنجاری های مختلف از جمله
<ul>
<li>بیماری مادرزادی قلب،</li>
<li>کم توانی ذهنی،</li>
<li>آب مروارید،</li>
<li>کری،</li>
<li>میکروسفالی و</li>
<li>میکروفتالمی</li>
</ul>
داشته باشند.
زمان بروز عفونت از نظر وقوع ناهنجاری اهمیت اساسی دارد.
<blockquote>وقتی مادر در سه ماهه اول حاملگی دچار عفونت شود، 10 تا 15 درصد کودکان مبتلا خواهند شد، ولی اگر عفونت در ماه نخست حاملگی عارض شود، میزان بروز ناهنجاری 50 درصد بالا می رود.</blockquote>
<h4>بیماری انکلوزیون سیتومگالی</h4>
در بسیاری از موارد این بیمارای در مادر نهفته باقی می ماند. برخی از کودکان مرده بدنیا می آیند و برخی دچار یرقان، میکروسفالی و هپاتواسپلنومگالی شده و یافته های رادیو گرافیک این بیماری غالباً کلسیفیکاسیون مغزی، میکروسفالی یا هیدروسفالی دارند.
<h4>سیفیلیس</h4>
امروزه میزان بروز عوارض حاملگی مربوط به سیفیلیس تابع میزان بروز سیفیلیس در کل جمعیت است.
<h4>توکسوپلاسموزیس</h4>
توکسوپلاسموزیس می تواند از مادر به جنین انتقال یابد. این اختلال می تواند کم توانی ذهنی خفیف یا شدید و در موارد شدید هیدروسفالی، تشنج، میکروسفالی و کوریورتینیت ایجاد کند.
<h4>تبخال ساده</h4>
ویروس تبخال ساده می تواند از راه جفت انتقال یابد، هرچند شایع ترین راه انتقال موقع زایمان است. میکروسفالی، کم توانی ذهنی و ناهنجاری های چشمی ممکن است عارض شود.
<h4>سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز)</h4>
بسیاری از جنین های مادران مبتلا به ایدز به دلیل مرده زایی و سقط هرگز به دوره اخرحاملگی نمی رسند. تقریباً نیمی از بچه هایی که آلوده به ویروس نقص ایمنی انسانی متولد می شوندبه آنسفالوپاتی پیشرونده، کم توانی ذهنی و تشنج در سال اول زندگی مبتلا می شوند.
<blockquote>کودکان مبتلا به ایدز فقط چند سال عمر می کنند؛ اما اکثر کودکانی که از مادران مبتلا به ایدز متولد می شوند آلوده به این ویروس نیستند.</blockquote>
<h4>سندرم الکل جنینی</h4>
این سندرم سبب کم توانی ذهنی و تابلوی فنوتیپی مشخص بدریختی صورت می شود که شامل میکروسفالی، شکاف پلکی کوتاه، چین های اپیکانتال داخلی و چین کوتاه رو به بالااست. کودکان مبتلا عالبا اختلالات یادگیری و اختلال کم توجهی / بیش فعالی دارند.
نقایص قلبی نیز شایع است .
در کودکان متولد شده از مادرانی که درطول حاملگی به طور مرتب الکل مصرف می کنند میزان بروز اختلال کم توجهی/ بیش فعالی، اختلالات یادگیری و کم توانی ذهنی بدون بدریختی صورت بالاست.
<h4>مواجه با مواد قبل از تولد</h4>
مواجه پیش از تولد با مواد افیونی نظیر هروئین غالباً منجر به وزن کم کودک، دور سرپائین تر از صدک دهم و علایم ترک در دو روز اول پس از تولد می شود.
علایم ترک در شیرخواران عبارت اند از تحریک پذیری، هیپرتونی، لرزش، استفراغ، گریه با صدای زیر و الگوی خواب غیر طبیعی
دیازپام، فنوباربیتال، کلرپرومازین  برای درمان سندرم ترک مواد افیونی نوزاد مورد استفاده قرار گرفته اند.
شیرخوارانی که پیش از تولد باکوکائین مواجه بوده اند در معرض خطر وزن پایین هنگام تولد و زایمان زود رس قرار دارند.
<h4>عوارض حاملگی</h4>
مسمومیت حاملگی و دیابت کنترل نشده مادر برای جنین خطرناک بوده و ممکن است گاهی به کم توانی ذهنی منجر شود. سوءتغذیه مادر در دوران حاملگی اغلب منجر به زایمان زودرس و سایر عوارض زایمانی می شود.
&nbsp;
<h4>دوره پریناتال</h4>
شواهدی وجود دارد که نشان می دهد در نوزادان زودرس و نوزادانی که وزن انها هنگام تولد کم است، خطر ابتلا به اختلالات عصبی و هوشی بالاست و این اختلالات طی دوران تحصیل بروز می کند.
شیرخوارانی که دچار خون ریزی داخل جمجمه می شوندیا شواهدی از ایسکمی مغزی نشان می دهند آسیب پذیری ویژه ای نسبت به ناهنجاری های شناختی دارند.
<h3>اختلالات اکتسابی دوران کودکی</h3>
گاهی وضعیت رشدی کودک در نتیجه وقوع یک بیماری خاص یا ضربه جسمی، تغییرات چشمگیری پیدا می کند.
<h4>عفونت</h4>
جدی ترین عفونت های مؤثر بر کل مغز فرد آنسفالیت و مننژیت است.
آنسفالیت سرخکی عملاً با استفاده جهانی از واکسن سرخک از بین رفته است و میزان بروز سایر عفونت های باکتریال دستگاه عصبی مرکزی به کمک داروهای ضد باکتری کاهش قابل توجهی یافته است، اکثر دوره های آنسفالیت بر اثر ارگانیسم های ویروسی ایجاد می شود .
<h4>ضربه سر</h4>
شناخته شده ترین علل صدمات سر که موجب بروز معلولیت های رشدی از جمله تشنج در کودکان می شود، تصادفات وسایل نقلیه است. ولی صدمات سر در تصادف های خانگی نظیر افتادن از روی میز، پنجره های باز و پله ها بیشتر روی می دهد.
<blockquote>کودک آزاری نیز از علل صدمات سر است.</blockquote>
<h4>سایر مسائل</h4>
آسیب مغزی ناشی از وقفه قلبی ضمن بیهوشی نادر است. خفگی در افرادی که در آستانه ی غرق شدن قرار گرفته اند یکی از علل آسیب کامل یا نسبی مغز است.
مواجه طولانی با سرب علت اثبات شده اختلال هوش و مهارت های یادگیری است.
انواع مختلف تومور های داخل جمجمه با منشأهایی گوناگون، جراحی و شیمی درمانی نیز می توانند تأثیر نامطلوبی بر کارکرد مغز بگذارند.
<h4>عوامل محیطی و اجتماعی –فرهنگی</h4>
کم توانی ذهنی خفیف ممکن است بر اثر محرومیت چشمگیر از لحاظ غذایی و پرورشی ایجاد شود. کودکانی که چنین شرایطی را تجربه کرده اند در معرض آسیب طولانی مدت رشد جسمی و هیجانی هستند.
مراقبت طبی ناکافی و سوء تغذیه مادر سبب نامساعد شدن محیط پیش از تولد می شود و در بروز کم توانی ذهنی خفیف نقش دارد. حاملگی های سنین نوجوانی در چنین خانواده هایی فراوان روی داده و با عوارض زایمانی، بچه های نارس و وزن کم هنگام تولد همراه است.
اختلال روانی ناتوان کننده یکی از والدین ممکن است مانع از تحریک و مراقب مناسب کودک شود و رشد طبیعی را مختل سازد.
معلوم شده است که در کودکانی که دارای والدین مبتلا به اختلالات خلقی و اسکیزوفرنی هستند، خطر ابتلا به این اختلالات بیشتر است. برخی مطالعات نشان می دهد شیوع اختلال مهارت های حرکتی و سایر اختلالات رشد در بین فرزندان والدین مبتلا به اختلالات روانی مزمن شایع تر است اما کم توانی ذهنی، لزوماً شیوع بیشتری ندارد.
<h3>تشخیص</h3>
تشخیص کم توانی ذهنی زمانی گذاشته می شود که شرح حال، ارزیابی هوشی استاندارد و سنجش کارکرد انطباقی نشان دهد که رفتار فعلی کودک بسیار پایینتر از حد مورد انتظار است. شرح حال و مصاحبه روانپزشکی برای دستیابی به نمایی کلی از کارکرد و رشد کودک مفید است و برای تعیین علت و پیش آگهی می توان از معاینه علایم جسمانی ، ناهنجاری های عصبی و روش های آزمایشگاهی استفاده کرد.
<h4>شرح حال( سابقه )</h4>
منبع گرفتن شرح حال از والدین یا مراقبین کودک می باشد و توجه ویژه ای به حاملگی مادر، زایمان وتولد، وجود سابقه کم توانی ذهنی، همخونی پدر و مادر و اختلالات ارثی مبذول می شود. بالیگر به عنوان بخشی از شرح حال، زمینه اجتماعی فرهنگی والدین، جو هیجانی خانه و عملکرد هوشی والدین را ارزیابی می کند.
<h4>مصاحبه رواپزشکی</h4>
در مصاحبه با بیمار دو عامل بسسیار مهم است:طرز برخورد مصاحبه گر و نحوه برقراری رابطه با بیمار.
<strong><span style=”color: #0000ff;”>مصاحبه گر نباید تابع سن عقلی بیمار باشد چون این معیار به طور کامل مشخص کننده خصوصیات فردنیست یک شخص بالغ مبتلا به کم توانی خفیف با سن عقلی ده، یک کودک ده ساله نیست.</span></strong>
اگر بابرخی افراد کم توان ذهنی همچون کودکان برخورد شود، آنها احساس می کنند مورد اهانت قرار گرفته اند و به همین جهت خشمگین شده و از همکاری خودداری می کنند و این احساس آنها قابل توجیه است.
از طرف دیگر افراد منفعل و وابسته ممکن است نقش کودکانه ای را انتخاب کنند که تصور می کنند از آنها انتظار می رود. در هر دو مورد نمی توان به یافته تشخیصی معتبری دست یافت.
در توانایی های کلامی بیمار، از جمله، زبان بیانی و درکی باید در اسرع وقت با مشاهده روابط کلامی و غیر کلامی بین بیمار و مراقبین او نیز شرح حال بدست آمده ارزیابی شود. بالینگر اغلب ملاقات همزمان بیمار و مراقبین را مفید می یابد . اگر بیمار از زبان ایماء و اشاره استفاده کند ممکن است لازم شود مراقب در تمام طول مصاحبه جهت تعبیرو ترجمه حضور داشته باشد .
<blockquote>افراد کم توان اغلب در سراسر عمر خود شکست را در بسیاری از زمینه ها تجربه کرده اند و ممکن است در مورد ملاقات با مصاحبه گر مضطرب باشند.</blockquote>
مصاحبه کننده و مراقب باید بکوشند توضیحی آشکار، حمایت کننده و عینی (بخصوص برای بیمارانی که از زبان ادراکی کافی برخوردار هستند)در مورد فرآیند تشخیصی بدهند. از القای این فکر که رفتار های بد بیمار علتی برای ارجاع بوده است، باید خودداری شود.
به زبانی منتاسب با سن و درک بیمار، باید از بیمار تعریف و تمجید شده و از او حمایت به عمل آید. از طرح سؤالات راهنمایی کننده باید اجتباب شود چون افراد کم توان ممکن است تلقین پذیر بوده و تمایلی برای راضی کردن دیگران داشته باشند. ممکن است لازم شود در جریان مصاحبه از هدایت ظریف و پنهانی، سازمان دهی و تقویت استفاده شود تا بیمار در مسیر مطلب مورد بحث باقی بماند.
<h4>معاینه جسمی</h4>
در افراد کم توان ذهنی بخشهای مختلف بدن خصوصیات خاصی دارد که علل آن مربوط به قبل از تولد می باشد. برای مثال شکل و اندازه سر، می تواند نشانگر انواعی از اختلالات نظیر میکروسفالی، هیدروسفالی و سندرم داون باشد.
صورت بیمار ممکن است دارای برخی از علایم کم توانی باشد که شتخیص را بسیار آسان می کند.نظیر: پهن بودن پل بینی ، ابروان برجسته ، چین های پلکی، کدورت های قرینه، تغییرات شبکیه، گوش های بدشکل و پایین تر از حد طبیعیف زبان بیرون آمده و اختلالات دندانی.
حالت چهره مثلاً قیافه ابلهانه ممکن است گمراه کننده باشد و بدون شواهد تقویت کننده نباید روی آن تکیه شود. رنگ و کیفیت پوست و مو و گودی کام، اندازه غده تیروئید و جثه کوچک و حجم تنه و اندام های اون نیز باید بررسی شود. از انگشت نگاری نیز می توان به عنوان ابزار تشخیصی دیگری استفاده کردف الگوهای خطوط غیر عادی و چین های غیرعادی نواحی فلکسیون دستها غالباً در افراد کم توان دیده میشود.
<h4>معاینه عصبی :</h4>
در افراد دچار کم توانی ذهنی اختلالات حسی به وفور دیده می شود؛ برای مثال ده درصد این افراد دچار اختلال شنوایی هستند که این میزان چهار برابر میزان ان در جمعیت کلی است.
اختلالات بینایی از کوری تا اختلالات درک فضایی، بازشناسی طرح ها و مفاهیم تصویر بدنی متفاوت است. اختلالات عصبی گوناگون دیگری نیز در افراد کم توان ذهنی شایع است. تقریباً در 10 درصد این افراد و یک سوم گسانی که دچار کم توانی ذهنی شدید هستندف اختلالات تشنجی دیده می شود.
در صورت وجود ناهنجاری های عصبی، عموماً میزان بروز و شدت این ناهنجاری ها با شدت کم توانی نسبت مستقیم دارد. اما بسیاری از کودکانی که دچار کم توانی ذهنی شدید هستندهیچگونه ناهنجاری عصبی ندارند و برعکس حدود 25 درصد همه کودکان دچار فلج مغزی هوشی طبیعی دارند.
<blockquote>نوزادانی که دچار ترکیبی از عدم فعالیت، هیپوتونی عمومی و تشدید واکنش به محرک ها هستند، بدترین پیش آگهی را دارند.</blockquote>
در کودکان بزرگتر بیش فعالی، کاهش گسترده توجه، حواسپرتی و تحل کم برای محرومیت غالباً علامت آسیب مغزی است.
به طور کلی هر چقدر کودک در زمان بررسی کوچکتر باشد، در پیش بینی توانی آتی باید احتیاط بیشتری به عمل می آید چون احتمال بهبود در مغز شیرخواران بالا است.
<strong><span style=”color: #0000ff;”>مشاهده رشد کودک در فواصل منظم احتمالاً قابل اعتمادترین رویکرد است.</span></strong>
پرتو نگاری جمجمه معمولاض بطور رایج به عمل می آید ولی فقط در چند اختلال نظیر: کرانیوسینوستوزیس، هیدروسفالی و سایر اختلالاتی که منجر به کلسیفیکاسیون داخل جمجمه می شوند کمک کننده است.
<h4>خصوصیات بالینی :</h4>
کم توانی ذهنی خفیف ممکن است تا ورود کودکان مبتلا به مدرسه تشخیص داده نشود.
مهارت های اجتماعی و توانایی برقراری روابط این کودکان در سالهای قبل از مدرسه ممکن است کافی باشد. ولی وقتی بزرگتر می شوند نقائص شناختی نظیر توانایی کمتر برای انتزاع و تفکر خود محور باعث تمایز آنان از کودکان همسن شان می شود.
هرچند افراد دچار کم توانی ذهنی خفیف قادر به عملکرد تحصیلی در سطوح بالای ابتدایی بوده و مهارت های حرفه ای آنان در مواردی برای تأمین زندگی شان کافی است، ولی جذب اجتماع شدن ممکن است برایشان دشوار باشد.
کودکان مبتلا به کم توانی ذهنی متوسط از نقائص خود آگاهند و اغلب احساس بیگانگی از همسالان بدلیل محدودیت ها به آنان دست می دهند. این افراد هرچند همچنان به سرپرستی نسبتاً شدید نیازمندند ولی در یک محیط حمایت کننده می توانند در انجام تکالیف شغلی کارآیی پیدا کنند.
کم توانی ذهنی شدید عموماً در سال های قبل از مدرسه آشکار است.
تکلم کودکان مبتلا در سطح حداقل است و رشد حرکتی آنان ضعیف است، درسنین مدرسه ممکن است تا حدودی رشد زبانی پیداکنند. اگر تا نوجوانی زبان همچنان ضعیف بماند، روش های ارتباط غیر کلامی پدید می آید.
ناتوانی برای بیان کلامی نیاز ها به طور کامل ، ممکن است موجب تقویت روش های فیزیکی برقراری اارتباط شود. رویکرد های رفتاری تا حدی می تواند توانایی مراقبت از خود را بهبود بخشند، هرچند افراد مبتلا به کم توانی ذهنی شدید عموماً نیازمند سرپرستی گسترده هستند.
کودکان مبتلا به کم توانی ذهنی عمیق نیازمند سرپرستی مداوم هستند و توانایی برقراری ارتباط و مهارت های حرکتی آنان به شدت محدود است. تا سن بزرگسالی ممکن است مختصری تکلم را یاد بگیرند و مهارت های ساده مراقبت از خود را فراگیرند.
در مطالعات زمینه یابی چندین خصوصیت بالینی شناسایی شده اند که در افراد بمتلا به کم توانی ذهنی بیش از جمعیت کلی مشاهده می شوند.
این خصوصیات که ممکن است به طور منفرد یا به عنوان بخشی از اختلال روانی بروز کنند عبارتند از:
<ul>
<li>بیش فعالی،</li>
<li>تحمل کم برای ناکامی،</li>
<li>پرخاشگری،</li>
<li>بی ثباتی عاطفی،</li>
<li>رفتار های حرکتی قالبی و تکراری و</li>
<li>انواع رفتار های جرح خویشتن.</li>
</ul>
به نظر می رسد هرچی شدت کم توانی ذهنی بیشتر باشد، شیوع و شدت رفتار های جرح خویشتن بیشتر است.
تعیین اینکه ویژگی های بالینی فوق اختلالات روانی توأم هستند یا آثار مستقیم محدودیت های رشدی ناشی از کم توانی ذهنی دشوار است.
<h4>آزمون های آزمایشگاهی :</h4>
ناهنجاری های کروموزومی شایعترین علت واحد کم توانی ذهنی در مواردی است که علت کم توانی قابل شناسایی است.
<h5>مطالعات کروموزومی</h5>
در صورت شک به اختلال کروموزومی یا در مواردی که علت کم توانی ذهنی نامشخص است، تعیین کاریوتایپ در یک آزمایشگاه زنتیک مناسب ضروری است. آمینیو سنتز که در طی آن بین حدود هفته 15 حاملگی مقادیر کمی از مایع آمنیوتیک از طریق جدارشکم از حفره آمنیوتیک کشیده می شود در تشخیص پیش از تولد ناهنجاری های کروموزومی مفید بوده است.
آمنیوسنتز اغلب در مواردی انجام می شود که خطر جنینی افزایش یافته باشد مانند بالابودن سن مادر یا در مورد سندرم داون .
آمنیوسنتز در همه زنان حامله بالای سن 35 سال توصیه می شود.
<h5>تجزیه خون و ادرار:</h5>
سندرم لش نایهان، گالاکتوزومی، سندرم هورلر و سندرم هانتر نمونه اختلالاتی هستند که کم توانی ذهنی ایجاد می کنند و از طریق روشهای مناسب سنجش آنزیم یا اسید های آمینه یا آلی قابل شناسایی هستند.
ناهنجاری های آنزیمی در اختلالات کروموزومی، بخصوص سندرم داون ممکن است درآینده برای تشخیص این اختلالات به کار روند. برخی از موارد کاربرد آزمایش کارکرد متابولیک عبارتند از ناهنجاری غیر قابل توضیح رشد، اختلال تشنجی، قوام ضعیف عضلانی، آتاکسی، ناهنجاری های استخوان یا پوست و ناهنجاری های چشم.
<h5>الکتروآنسفالوگرافی:</h5>
الکتروآنسفالوگرافی در مواردی کاربرد دارد که امکان وجود یک اختلال تشنجی مطرح شود.
<h5>تصویر برداری عصبی :</h5>
افراد دچار سندرم ایکس شکننده که نقائص توجهی دارند احتمالاً درMRI ناهنجاری هایی در مسیر های پیشانی- مخطط (فرونتال –استریاتال) ناهنجاری هایی نشان می دهند.
<h5>ارزیابی شنوایی و تکلم :</h5>
رشد تکلم احتمالاً قابل اعتماد ترین ملاک در بررسی کم توانی ذهنی است. در افراد دچار کم تانی ذهنی اغلب انواع اختلالات شنوایی وجود دارد ولی در برخی موارد اختلالات شنوایی ممکن است شبیه کم توانی ذهنی به نظر برسد.
متأسفانه روش های رایج ارزیابی شنوایی و تکلم مستلرزم همکاری بیمار است و بنابراین اغلب در کم توانی شدید قابل اعتماد نیستند.
<h4>ارزیابی روانشناختی :</h4>
بالینگر معاینه کننده برای شیر خواران و بچه های نوپا می تواند از چندین ابزار غربالگری استفاده کند. مثل بسیاری از زمینه های کم توانی ذهنی، در مورد ارزش آزمون های روان شناختی شیرخوارارن در پیش بینی کم توانی، اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد.
برخی از پژوهشگران همبستگی بین ناهنجاری های دوران کودکی با کارکرد ناهنجار و پایین در سنین بعدی را بسیار بالا و برخی نیز بسیار پایین گزارش کرده اند. میزان همبستگی با سن کودک در هنگام معاینه رشدی رابطه مستقیم دارد، ولی می توان از کپی کردن اشکال هندسی، آزمون نقاشی آدم گودیناف، آزمون بلوک کوهس و معما های هندسی برای غربالگری سریع هماهنگی بینایی – حرکتی استفاده کرد.
<h4>سیر و پیش آگهی :</h4>
در اکثر موارد کم توانی ذهنی، اختلال هوشی زمینه ای بهبود نمی یابد، هرچند میزان انطباق شخص ممکن است تحت تأثیر مثبت محیط غنی و حمایت کننده قرار گیرد.
به طور کلی افراد دچار کم توانی خفیف ومتوسط بیشترین انعطاف پذیری را در انطباق با شرایط گوناگون محیطی دارا هستند. همچون افراد غیر کم توان، هرچند اختلالات روانی بیشتر بطور همزمان وجود داشته باشد، پیش آگهی کلی بدتر است.
<h3>درمان :</h3>
درمان افراد دچار کم توانی ذهنی مبتنی بر ارزیابی اولیه نیاز های اجتماعی، آموزشی، روان پزشکی و محیطی است.
کم توانی ذهنی با انوعی از اختلالات روانی همزمان همراه است و معمولاً نیازمند حمایت های روانی اجتماعی زیادی است.
درمان افراد دچار کم توانی ذهنی بر ارزیابی نیازهای اجتماعی و محیطی و نیز توجه به اختلالات همزمان استوار است . درمان مطلوب اختلالاتی که ممکن است منجر به کم توانی ذهنی شوند پیشگیری اولیه ، ثانویه و ثالثیه است.
<h4>پیشگیری اولیه</h4>
پیشگیری اولیه به اقدامات انجام شده برای حذف یا کاهش عوامل و شرایطی که به پیدایش اختلالات همراه با کم توانی ذهنی منجر می گردد اطلاق می شود.
چنین اقداماتی عبارتنداز :
<ul>
<li>افزایش آگاهی و اطلاعات عمومی مردم در مورد کم توانی ذهنیتلاش مسمتر متخصصین بهداشتی برای تأمین و بهبود تدابیر بهداشت عمومی</li>
<li>وضع قوانین برای تأمین مراقبت مطلوب مادر و کودک</li>
<li>ریشه کنی اختلالاتی که با آسیب دستگاه عصبی مرکزی همراهند.</li>
<li>مشاوره خانوادگی و ژنتیک سبب کاهش میزان بروز کم توانی ذهنی در خانواده هایی می شود که درای سابقه اختلال ژنتیکی همراه کم توانی ذهنی هستند.</li>
<li>برای کودکان و مادران طبقات اقتصادی اجتماعی پایین مراقبت طبی مناسب، قبل و پس از تولد و برنامه های تقویتی مختلف و خدمات اجتماعی ممکن است به تقلیل عوارض طبی و روانی اجتماعی کمک کند.</li>
</ul>
<h4>پیشگیری ثانویه و ثالثیه</h4>
وقتی اختلال مرتبط با کم توانی ذهنی شناسایی شد، باید برای کوتاه کردن دوره بیماری ( پیشگیری ثانویه) و نیز به حداقل رساندن آثار و یادگارها یا معلولیت های ناشی از آن ( پیشگیری ثالثیه ) تحت درمان قرار گیرد.
اختلالات ارثی متابولیک و غددی نظیر فنیل کتونوری و کم کاری تیوئید را می توان در مراحل اولیه با رژیم غذایی یا جایگزین هورمونی به نحو مؤثری درمان کرد.
<h5>آموزش کودک</h5>
شرایط آموزشی برای کودکان کم توان ذهنی باید شامل برنامه ای جامع باشد که به آموزش مهارت های انطباقی، آموزش مهارت های اجتماعی و آموزش حرفه ای بپردازد.
باید به برقراری ارتباط، توجه خاصی معطوف شده و برای بهبود کیفیت زندگی کودک تلاش شود. گروه درمانی غالباض قالب موفقیت آمیزی است که در آن کودکان کم توان ذهنی، موقعیت های فرضی زندگی واقعی را آموخته و تمرین می کنند و پسخوراند حمایتی دریافت می کنند.
<h5>درمان های رفتاری ، شناختی و روانپویشی</h5>
رفتار درمانی سالها برای شکل دادن و تقویت رفتار های اجتماعی و کنترل و تقلیل پرخاشگری و رفتار های مخرب بیماران مورد استفاده قرار گرفته است. تقویت مثبت برای رفتار های مطلوب و تنبیه ملایم (نظیر حذف مزایا) در مورد رفتار های ناخوشایندمفید است.
شناخت درمانی نظیر کنارگذاشتن باورهای غلط و تمرینات آرام سازی با آموزش شخصی نیز در مورد آن دسته از بیماران کم توان ذهنی که قادر به انجام دستورات هستند توصیه شده است.
روان درمانی روانپویشی در مورد کم توان های ذهنی و خانواده های آنان به منظور کاهش تعارض های مروبط به انتظارات که منجر به خشم، افسردگی و اضطراب مداوم می شود به کار رفته است.
<h5>آموزش خانواده</h5>
یکی از مهم ترین زمینه هایی که بالینگر می تواند به آن بپردازد، آموزش خانواده بیمار کم توان ذهنی در مورد راه های تقویت کفایت و عزت نفس در عین توقعات واقعگرایانه از بیمار است.
معمولاً برای خانواده دشوار است بین پرورش استقلال و تأمین محیط حمایتی و پرورش دهنده برای کودک کم توان ذهنی که احتمالاً خارج از خانه درجاتی از شکست و طرد شدن را تجربه می کند تعادلی بر قرار سازد. مشاور خانوادگی و خانواده درمانی ممکن است برای والدین مفید باشد .
<h5>مداخله اجتماعی</h5>
یکی از شایع ترین مشکلاتی که در افراد کم توان ذهنی وجود دارد، احساس انزوای اجتماعی و نقایص مهارتهای اجتماعی است.بنابراین بهبود کیفی و کمی کفایت اجتماعی بخش اساس از مراقبت آنان است.
المپیک بین المللی ویژه (پاراالمپیک )، بزرگترین برنامه های ورزشی تفریحی است که برای این گروه ترتیب داده شده است.
<h5>مداخله دارویی</h5>
رویکرد های دارویی برای درمان اختلالات روانی همراه در بیماران کم توان ذهنی کم و بیش نظیر درمان این اختلالات در افراد غیر کم توان است.
<h5>رفتار خشم انفجاری :</h5>
گزارش شده است که بتابلوکرها نظیر پروپرانولول و بوسپیرون سبب کاهش خشم های انفجاری در بیماران کم توان ذهنی و اختلال درخودماندگی (اوتیسم ) شده اند. دارو های ضدروان پریشی نیز در درمان حملات خشم انفجاری به کار رفته اند.| |الهه|۱۴۰۲/۰۷/۰۳|0|تشخیص عقب ماندگی ذهنی/ علل عقب ماندگی ذهنی/علایم عقب ماندگی ذهنی خفیف/سندرم داون/ انواع عقب ماندگی ذهنی / درمان عقب ماندگی ذهنی خفیف/ اوتیسم و عقب ماندگی ذهنی /|اختلالات کودکی